شناخت مسیر انتقال ویروسها؛ کلید پیشگیری مؤثر از عفونتهای ویروسی
گفتوگو با دکتر شراره مقیم، متخصص و استاد ویروسشناسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان
ویروسها عوامل عفونی بسیار کوچکی هستند که بهتنهایی قادر به تکثیر نیستند و برای تولید نسخههای جدید از خود، باید وارد سلول میزبان شوند و از امکانات آن استفاده کنند. به همین دلیل، شناخت سازوکار عفونت و نحوه انتقال ویروسها اهمیت زیادی دارد و اقدامات پیشگیرانه باید متناسب با مسیر انتقال هر عامل ویروسی طراحی شود.
دکتر شراره مقیم، متخصص و استاد ویروسشناسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، با تأکید بر اینکه ویروسها برای تکثیر به سلول میزبان وابستهاند، اظهار کرد: شناخت مسیر انتقال هر ویروس، نخستین گام برای انتخاب روش مناسب پیشگیری و کنترل بیماریهای ویروسی است.
-مسیرهای انتقال ویروسها متفاوت است
وی افزود: ویروسها از مسیرهای مختلفی منتقل میشوند و نمیتوان برای همه آنها یک نسخه واحد پیشگیرانه در نظر گرفت. انتقال از طریق دستگاه تنفسی، تماس مستقیم یا غیرمستقیم، مسیر مدفوعی–دهانی، خون و فرآوردههای خونی، تماس جنسی، انتقال از مادر به جنین یا نوزاد و انتقال توسط ناقلانی مانند پشه و کنه از مهمترین مسیرهای شناختهشده هستند. برخی ویروسها نیز میتوانند بیش از یک راه انتقال داشته باشند.
-شدت بیماری؛ نتیجه تعامل ویروس و میزبان
این استاد ویروسشناسی پزشکی ادامه داد: شدت بیماری ویروسی تنها به ویژگیهای عامل بیماریزا وابسته نیست، بلکه حاصل تعامل میان ویروس و میزبان است. نوع ویروس، سویه یا واریانت، میزان ویروس واردشده به بدن، بافت هدف، سرعت تکثیر و توانایی فرار از سیستم ایمنی، در کنار وضعیت سیستم ایمنی فرد، سن، سابقه مواجهه یا واکسیناسیون، بارداری در برخی عفونتها و بیماریهای زمینهای میتوانند در شدت بیماری نقش داشته باشند.
-تفاوت عفونت ویروسی و باکتریایی؛ آنتیبیوتیک بر ویروس اثر ندارد
دکتر مقیم با اشاره به تفاوت عفونتهای ویروسی و باکتریایی تصریح کرد: یکی از نکات مهم در درمان، تشخیص صحیح عامل عفونت است؛ زیرا آنتیبیوتیکها ساختارها یا فرایندهای اختصاصی باکتریها را هدف قرار میدهند و بر ویروسها اثر مستقیم ندارند. مصرف بیرویه آنتیبیوتیک در بیماریهای ویروسی، علاوه بر ایجاد عوارض دارویی، میتواند مقاومت آنتیبیوتیکی را افزایش دهد. البته در صورت ایجاد عفونت باکتریایی ثانویه، پزشک ممکن است بر اساس شرایط بیمار آنتیبیوتیک تجویز کند.
-نقش واکسیناسیون در پیشگیری
وی درباره نقش واکسیناسیون در پیشگیری از بیماریهای ویروسی گفت: واکسن، سیستم ایمنی را با آنتیژن یا اطلاعات لازم برای شناسایی عامل بیماریزا آشنا میکند و موجب شکلگیری پاسخ ایمنی و سلولهای حافظه میشود. واکسنها همیشه مانع صددرصدی عفونت نمیشوند، اما بسته به نوع واکسن میتوانند احتمال ابتلا، بیماری شدید، بستری و مرگ را به میزان قابل توجهی کاهش دهند و یکی از ابزارهای مهم پیشگیری از بیماریهای عفونی محسوب میشوند.
-ویروسهای تنفسی و راههای کاهش انتقال
این متخصص ویروسشناسی پزشکی با اشاره به ویروسهای تنفسی خاطرنشان کرد: فرد آلوده هنگام تنفس، صحبت کردن، سرفه یا عطسه میتواند ذرات تنفسی حاوی ویروس را وارد محیط کند و در برخی ویروسها، ذرات کوچکتر نیز ممکن است در فضاهای بسته و کمتهویه باقی بمانند. بنابراین تهویه مناسب، کاهش تماس نزدیک با فرد بیمار و استفاده از ماسک مناسب در شرایطی مانند محیطهای شلوغ و بسته، مراکز درمانی یا هنگام تماس با افراد آسیبپذیر میتواند در کاهش احتمال انتقال برخی ویروسهای تنفسی مؤثر باشد.
-آگاهی علمی، بهتر از ترس
دکتر شراره مقیم در پایان با تأکید بر اهمیت ارتقای سواد سلامت مردم گفت: آگاهی علمی از ترس مؤثرتر است و مردم باید بدانند که همه ویروسها یکسان نیستند و وجود ویروس الزاماً به معنای ابتلا به بیماری شدید نیست. استفاده از واکسیناسیون توصیهشده، رعایت بهداشت دست، تهویه مناسب، رعایت اصول بهداشت تنفسی، پرهیز از مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک و مراجعه به منابع علمی معتبر میتواند نقش مهمی در پیشگیری و کاهش خطر عفونتهای ویروسی داشته باشد.
