چهارشنبه 04 07 1397

آخرین بروز رسانی : چهارشنبه, 04 مهر 1397

feed-image خبر خوان
web2.jpg

احترام و حفظ کرامت بیماران سرلوحه فعالیت ها قرار گیرد 

بر همه ما لازم است با همدلی و همراهی، تمام دانش و تجربه خویش را برای اجرای موفق طرح تحول نظام سلامت به کار گیریم…

کف پای صاف

*بازسازی نمای بالینی

کودکی 5 ساله هنگام راه رفتن نوک پای خود را بداخل می چرخاند ولی هیچ شکایتی از درد ندارد. والدین ایشان ساییده شدن بیش از حد لبه داخلی و تعویض مکرر کفش او را ذکر می کند. اکنون بدلیل نگرانی والدین به پزشک مراجعه نموده اند.

 

*سایر نام ها

فلت فوت- پس پلانوس

 

*تعریف

این حالت به تخت و یا صاف شدگی گودی کف پا اطلاق می شود. بطور طبیعی کف پای هر فرد دارای قوسی برآمده بوده و فشار وزن بیشتر بر سینه و پاشنه پا وارد می شود. بالعکس در افراد مبتلا این قوس از بین رفته و استخوان های این قسمت تحت فشار بین وزن بدن و کف زمین قرار می گیرند.

 

*انواع و زیر گروه ها

دارای انواع سفت (ریجید)، انعطاف پذیر (فلکسیبل) و دسته بندی دیگر بصورت مادزاردی و اکتسابی می باشد.

 

*نحوه ابتلا ء

این بیماری اکتسابی (غیر قابل سرایت) بوده و میتواند از بدو شروع حرکت در کودکی نمایان شود. نوع لیگامانی معمولا دارای سابقه خانوادگی بوده و بصورت مادرزادی بروز می کند.

 

*علل و عوامل ایجاد کننده

وجود قوس طبیعی کف پا و حفظ زوایای آن به شکل استخوان ها ومفاصل و قدرت لیگامان های متصل کننده آن ها ارتباط دارد . حفظ حالت طبیعی این قوس به طبیعی بودن چهار مفصل تشکیل دهنده آن وابسته است.در موارد مادرزادی علت شل بودن بیش از حد لیگامان ها است.در نوع اکتسابی علت مشکلات ناشی از اختلال عضلانی،مفصلی،لیگامانی و استخوانی است. این عارضه در بالغین شیوع کمتری داشته و در زمینه بیماری های نظیر روماتویید آرتریت ، آرتروز مفصل، بیماری های عصبی و یا صدمات استخوانی و غضروفی می تواند منجر به این عارضه گردد. شایعترین علت کف پای صا ف اکتسابی در بالغین اختلال عملکرد تاندون یکی از عضلات پشت ساق پا (تیبیال خلفی) است که از علل شایع درد کف پا نیز می باشد .

 

*علائم اصلی و هشدار دهنده

بطور معمول قوس کف پایی می تواند حتی از 7 تا 10 سالگی نیز ایجاد نگردد و در حدود 20 درصد از افراد بالغ نیز دچار درجاتی از کف پای انعطاف پذیر هستندبدون آنکه دارای علائم ونشانه های خاصی باشند . درنوع سفت این ناهنجاری قوس کف پایی بطور دائم و همیشه از بین رفته است . در نوع انعطاف پذیر (شلی لیگامانها) با بلند کردن پا شکل پا وضعیت طبیعی می یابد و در هنگام گذاشتن روی زمین و برقراری وزن روی آن صاف می شود. زمانی که پای مبتلاء به شلی لیگامکان ها تحت تاثیر وزن قرار گیرد ،قرار گیری استخوان ها و مفاصل پا بدلیل شل بودن و کش آمدن لیگامان ها به هم می خورد و قوس کف پایی صاف شده و به زمین می چسبد . این اتفاقات موجب تغییر شکل پا در هنگام ایستادن روی آن می شود بصورتیکه پاشنه پا کمی کج شده و به سمت بیرون می چرخد که به نوبه خود موجب تغییر محل مرکز ثقل بدن خواهدشد. این عارضه بر حسب شدت علائم به سه گروه خفیف (با ایستادن روی پا قوس کف پایی کمی کاهش می یابد)،متوسط (با ایستادن روی پا قوس کف پایی بطور کامل از بین می رود) و شدید (قوس طولی و فرورفتگی از بین رفته و بالعکس برجستگی و تحدب در محل آن ایجاد می شود).اغلب این موارد بدون علامت بوده و کودک مبتلاء هیچ شکایتی از عارضه خود ندارد و والدین هستند که بدنبال ساییدگی بیش از حد لبه های کفش متوجه عارضه می شوند.

 

درنهایت تداوم این وضعیت می تواند منجر به درد ،کشیدگی تاندون ها و فشار بر مفاصل کف پا شود. فرد مبتلا در جهت جبران این ناهنجاری و کاهش علائم در هنگام راه رفتن پنجه پا را به سمت داخل می گذارد. در کودکان چاق و بزرگتر ایستادن طولانی مدت باعث کشیدگی عضلات شده که منجر به احساس درد در محل قوس کف پا و و خستگی منتشر در عضلات پشت ساق پا خواهد شد.

 

*سایر بیماری ها مشابه

در برخی از ناهنجاری ها و یا بیماری های سیستمیک نظیر سندروم انعطاف پذیری مفرط (هایپر لاکسیتی) نیز می توان علائم را در مفاصل کف پا و همچنین سایر مفاصل بدن ملاحظه نمود. ضعف عضلات در سایر بیماری هایی که افراد را به ضعف عضلات دچار می کند نظیر فلج مغزی، دیستروفی عضلانی ، فلج اطفال و میلو مننگو سل می تنواند همراه با وجود ضایعات در سایر نقاط بدن فرد را دچار علائم بیماری کف پای صاف کند.

 

*عوارض احتمالی

در صورت تداوم علائم محدودیت و جمع شدگی در عضلات پشت ساق پا اتفاق می افتد و این موضوع خود موجب کشیده شدن کف پا به پشت(خم شدن به سمت پایین ) میشود.در این حالت گردش جبرانی پا به سمت داخل در هنگام راه رفتن از بین می رود (اختلال در راه رفتن). از عوارض بالقوه دیگر این عارضه می تواند ایجاد تورم و درد و حتی تغییر شکل جزئی و اختلال عملکرد در بافت ها واندام های بدن نظیر مچ پا ، پاشنه ها (خار پاشنه) ، درد در زانو و اطراف آن ،لگن و کمر درد خفیف و مزمن بدلیل تغییر مرکز ثقل و انحراف مسیر خط انتقال وزن بدن گردد.

 

*روش ها و اقدامات تشخیصی

بیشترین کمک از اخذ شرح حال ومعاینه بالینی بدست می آید.. قوس پا در وضعیت ایستاده بررسی می‌شود، اکثر افراد وقتی نشسته‌اند و روی پای آنها وزنی وارد نمی‌شود، قوس پای ظاهرا عادی دارند ولی وقتی می‌ایستند و وزن روی پا آنها وارد می‌شود، قوس کف پای آنها صاف می‌شود.به سابقه بیماری در خانواده توجه کرد، به‌خصوص اگر سابقه وجود صافی کف پای دردناک در بزرگسالان آن خانواده وجود داشته باشد. اگر از پشت به پای فرد در حال ایستاده نگاه کنیم فردی که کف پایش صاف است پاشنه پایش دارای انحراف به بیرون و بصورت پیچ خورده دیده می‌شود .از بین رفتن دائمی قوس کف پایی در حالت شدید ابتلا و یا در نوع سفت (ریجید ) وجود دارد که در صورت بلند نمودن پا از روی زمین نیزمشاهده می شود. در ابتلای به نوع فلکسیبل یا منعطف پس از وارد آوردن وزن (روی پا ایستادن) قوس کف پایی از بین می رود. یک آزمون بالینی برای تکمیل تشخیص نوع منعطف بکار می رود. بدینصورت که وقتی پای کودک روی زمین قرار گرفته انگشت شست او را به سمت بالا خم می کنیم . در این وضعیت قوس کف پایی که قبلا صاف شده بود مجددا ایجاد می شود. آزمون بالینی دیگری که انجام آن بسیار ساده است برای تشخیص این عارضه به نام " جای پای خیس " وجود دارد .برای انجام این آزمایش کف پا را با آب خیس کنید و سپس روی یک سطح صاف بایستید، هرچه اثری که از پا روی سطح باقی می‌ماند کامل‌تر باشد نشان‌دهنده صاف‌تر بودن کف پا است. انجام رادیوگرافی ساده پزشک معالج را در رّد سایر بیماری ها کمک می کند و نشانگر تغییر شکل مفاصل کف پا هستند. در بین مبتلایان سنین 10 تا 14 ساله دربرخی موارد می توان اتصال غیر طبیعی و فیبروز را در رادیوگرافی مفاصل پاشنه و سایر استخوان های اطراف مشاهده کرد که این افراد دچار علائم بالینی درد و اسپاسم عضلات جلو پشت ساق پا و یا سابقه پیچ‌خوردگی مکرر مچ پا نیز می باشند. البته اسکن کف پا نیز میتواند وجود این عارضه را تشخیص دهد ولی معمولا به انجام آن نیازی نیست.

 

*اصول پیشگیری

در اکثر اوقات با افزایش سن بچه، بافت های کف پا بتدریج سفت تر شده و قوس کف پا معمولا تا سنین مدرسه رفتن بچه تشکیل میشود.تعدیل فعالیت و استراحت دادن کافی و استفاده از کفش هایی با ساپورت قوس داخلی کف پایی می تواند از تشدید ناهنجاری و بد شکلی پا پیشگیری کند و یا استفاده مداوم از آن در برخی از موارد احتمال بهبودی و شکل گیری مناسب را بعد از سن بلوغ را افزایش می دهد. کاهش وزن بدن و یا در حدود طبیعی قرار دادن آن نیز از عوارض این عارضه می کاهد.

 

*روش های درمانی متداول

الف – درمان طبی

برای صافی کف پای انعطاف‌پذیر بدون درد بهترین اقدام ، اطمینان بخشی و توجیه والدین در مورد امکان اصلاح تدریجی صاف بودن کف پا و ایجاد خودبخود قوس کف پا در سنین بالاتر است.در کودکان زیر سه سال بطور معمول نیازی به درمان نیست . در کودکان 3 تا 9 سال با کف پای صاف بدون علامت بالینی پزشک باید به والدین اطمینان داده و اطلاعات لازم را در خصوص سیر بیماری به آنان ارائه کند. در موارد دارای علامت خفیف (درد و کشیدگی عضلات) تجویز کفش یا کفی طبی به همراه لایه محافظ و پر کننده درمحل پاشنه و قوس داخلی پا انجام می گیرد. البته مطالعات زیادی نشان داده اند که استفاده از کفش و کفی‌های طبی موجب اصلاح صافی کف پا نمی‌شو ند و فقط با توزیع مناسب وزن بر روی تمامی سطح کف پا ف در کاهش درد وعلائم بالینی موثر هستند. در موارد درد شدید و یا بد شکلی پا(دفورمیتی) وسایل محافظتی و شکل دهنده (ارتوز) که با قالب گیری برای فرد مبتلاء ساخته میشود ،تجویز می گردد.در سنین 10 تا 16 سال موارد بدون علامت کماکان نیازمند درمان نیستند. در صورت وجود علائم بالینی "ارتوز" پلاستیکی جهت پوشش و فرم دهی به پا برای قرار دادن در درون کفش ارائه می شود.

ب- درمان جراحی

در صورت وجود درد شدید وناتوان کننده و یا اتصال ناصحیح استخوان های پا به هم و عدم موفقیت درمان طبی توصیه می شود. روش های بسیار متنوعی برای درمان جراحی این عارضه پیشنهاد شده وبکار گرفته می شود.ولی بطور معمول عمل جراحی بیشتر با خشک نمودن و اتصال دائمی استخوان ها و مفاصل پاشنه و میانی پا صورت می گیرد. در این وضع علائم بالینی تا حدی فروکش نموده ولی حرکت چرخشی پا به به طرفین نیز تا حدودی محدود می شود. در برخی از کودکان و بصورت نادر کف پای صاف غیر قابل انعطاف (سفت) می باشد که این موارد همراه ضایعات اسکلتی – عضلانی مادرزادی مشاهده می شود . این ناهنجاری ها از چسبندگی های نابجای استخوانی یا غضروفی و گاه از تغییر زوایای استخوانی ناشی میگردندکه در صورت وجود نیاز به تشخیص زودرس و درمان جراحی دارد.

 

*انواع و نقش فرایند توانبخشی

انجام ماساژ عضلات ساق پا ،قرار دادن پا در آب ولرم و بکارگیری مدالیته های گرمایی موجب رفع خستگی وکشیدگی عضلات ساق پا می شود.استفاده از ارتوز ها موجب کاهش عوارض ناخواسته ،پیشگیری از سرعت تغییر شکل مفاصل و درد میشود. تمرینات فیزیکی پیشرونده (ورزشی) که به تدریج موجب استقامت،تقویت و بازگشت قدرت عضلات پا می شود از پیشرفت بیماری و کوتاه شدن عضلات پشت پا جلوگیری می کند. گاهی کوتاهی مختصر تاندون آشیل نیز وجود دارد که باید کشش عضله مربوطه را به والدین آموزش داد.

 

* مدیریت بیماری و روش های خود مراقبتی (باید ونباید ها)

هر گونه اختلال در راه رفتن و سایش بیش از حد یک طرف زیره کفش زنگ هشداری برای پی گیری والدین است.

والدین از فعالیت مفرط کودک جلوگیری نموده و او را به آرامش دعوت نمایند .

درصورت بروز التهاب در محل مچ پا از کمپرس متناوب یخ بهره گیری نمایید .

بهر ه گیری از امکانات ورزش های آبی برای کنترل علائم بیماری مفید است.

پیشگیری از ازدیاد وزن نا متعارف کودک مبتلاء ، باید در دستور کار والدین قرار گیرد.

 

*باورهای غلط

1- تصور می‌شود صافی کف پا سبب انحراف انگشت شست ( بانیون یا هالوکس والگوس) می‌شود ؟

تمامی مطالعات چنین فرضیه ای را رد کرده اند.

ارسال نظر


کد امنیتی
بارگزاری مجدد